Zondag mogen Antwerpenaren hun stem uitbrengen in het referendum over de Lange Wapper. Wie als goede burger zijn plicht wil doen, zal zich ongetwijfeld al eens in de haren hebben gekrabd. Het Oosterweeldossier is enorm complex en er wordt zoveel over gecommuniceerd, dat een kat er zijn jongen niet meer in terugvindt. Wat moet een mens nu precies antwoorden op de vraag die op de oproepbrief staat:

“Moet de stad Antwerpen een gunstig advies geven voor de stedenbouwkundige vergunning van de Oosterweelverbinding op het huidige tracé tussen Zwijndrecht/Linkeroever en Merksem/Deurne? Ja of neen?”

Zijn alle Antwerpenaren plotseling stedenbouwkundigen geworden? Hebben Sinjoren plotseling verstand van ruimtelijke ordening? Kunnen ze de milieu-impakt van zo’n gigantische bouwwerf becijferen, om nog maar te zwijgen van het volledige kostenplaatje. Kunnen ze berekenen of het voorgestelde BAM-tracé met Lange Wapperbrug het fileleed over enkele jaren ook daadwerkelijk zal oplossen? En zo zijn er nog wel tientallen en tientallen andere vragen te bedenken.

De stemming is niet verplicht, vermeldt de oproepbrief. In tegenstelling tot de verkiezingen. Dat zullen vele Antwerpenaren vermoedelijk toejuichen. Toch een bedenking: dienen verplichte verkiezingen niet om volksvertegenwoordigers af te vaardigen, met andere woorden mannen en vrouwen die door de kiezers naar de gemeenteraden en de parlementen worden gestuurd om in dossiers, die alle burgers aanbelangen, beslissingen te nemen? Die in staat zijn kilometers dossiers te vreten en na ampele beraadslagingen tot een gefundeerd besluit te komen?

Een volksraadpleging, het klinkt mooi, maar wat dit referendum over de Oosterweelverbinding doet, is de democratie juist uithollen. Wat is de waarde nog van een volksvertegenwoordiger als die niet in staat is de beslissing te nemen waarvoor hij is afgevaardigd door het aantal stemmen dat hij achter zijn naam krijgt bij de verkiezing? Dan kunnen we net zo goed de gemeenteraden, stadsbesturen en parlementen afschaffen en elke zondag met zijn allen naar het stemlokaal trekken om via volksraadplegingen dossiers te stemmen. Ja of neen?… Zo, simpel kan het blijkbaar zijn.

Opvallende foto bij een artikel in de cultuurbijlage “bis” van de krant De Morgen – helaas niet te vinden op de interneteditie – over de 30 jaar dat filmjournalist Jan Temmerman op het filmfestival in Cannes rondloopt :  de actrice Penelope Cruz wordt gefotografeerd door een haag van fotografen terwijl ze zelf achterom kijkt in de lens van een fotograaf die achter haar staat. Die neemt dus die hele stoet van collega’s fotografen in beeld. De foto in De Morgen is een uitsnede en wellicht maar een deel van de plaatjes schietende persfotografen. Toch tel ik er in vogelvlucht minstens een zestigtal.

En wat is nu zo opvallend aan dit beeld waarvan niet duidelijk is tijdens welke editie van het filmfestival het genomen is, omdat het een foto is zonder onderschrift? Tussen heel die bende staat er  slechts één vrouw te fotograferen -  oké, er is nog een twijfelgeval, wat zou betekenen dat die fotograaf hoognodig iets aan zijn conditie moet doen; en als het wel een vrouw is dan verontschuldig ik me bij deze. Eén vrouwelijke fotograaf, dat zegt toch meer dan genoeg over dit beroep. Is hier niet hoognodig een inhaalbeweging nodig? Of is het zo dat vrouwen liever niet met een telelens voor hun neus staan? Want alle fotografen op de foto hebben een spiegelreflexcamera voor hun gezicht met daarop een bij nadere inspectie grotere of kleinere telelens geschroefd. En die lenzen wijzen allemaal nadrukkelijk naar de Spaanse actrice waarvan ze foto’s maken. Een beeld dat duidelijk maakt dat dit een bij uitstek mannelijk beroep is.

De journalistiek ligt langs alle kanten onder vuur. Er is de actie Press for More, een initiatief van de cultuurrecensenten die vinden dat er in de Vlaamse kwaliteitsmedia steeds minder plaats is voor kritische beschouwing en achtergrondjournalistiek. En vandaag ergert schrijver en columnist David Van Reybrouck zich in een column op de pagina’s van De Gedachte van de krant De Morgen aan “de gestage neergang van de kwaliteitsjournalistiek in Vlaanderen”. Aanleiding voor zijn ontstemdheid is het in memoriam dat journaliste van De Standaard Ine Roox schreef voor Alison Des Forges, de mensenrechtenexpert die vrijdag in het vliegtuigongeval in Buffalo omkwam.

In haar artikel voor die andere kwaliteitskrant in Vlaanderen schreef Roox: “Voor het grote publiek was ze misschien een nobele onbekende. Waarom dan toch een halve pagina besteden aan haar overlijden?” Van Reybrouck formuleert zijn onbegrip over deze rechtvaardiging van het artikel als volgt: “Dat een topjournaliste zich moet verdedigen voor een evident stuk, terwijl de dagelijkse lawine aan bullshit geen enkele verantwoording meer behoeft.” Hij illustreert die dagelijkse lawine onder meer door mee te geven wat de onlineredacties die dag de moeite van het posten waard vonden. Dat bleek seks te zijn, “veel seks, en niet alleen omdat het Valentijn was.” En zo komt hij aan de titel van zijn column: Kortwieken, dat schaamhaar van Madonna, want op die dag was er een veiling bij Christie’s van een naaktfoto van de populaire zangeres. “Een voorwendsel om de gesnoeide bos schaamhaar van Madonna nog eens aanklikbaar te maken,” aldus Van Reybrouck.

Van Reybroucks pleidooi voor meer kwaliteitsjournalistiek is gloedvol en snijdt hout: zo vergelijkt hij bijvoorbeeld de media met politieke partijen, die volgens de auteur “niet langer met gezag en zelfvertrouwen een visie uitstralen, maar die vooral een zo groot mogelijk publiek wil behagen en dus bereid zijn om veel, heel veel water in hun wijn te doen.”

Na het lezen van zijn valide argumentatie is er toch iets aan het artikel wat steekt, en dat is de schreeuwerige titel Kortwieken, dat schaamhaar van Madonna. Je vraagt je af of Van Reybrouck die zelf boven zijn stuk heeft geplaatst. Op de website van De Morgen zorgt een dergelijke titel ongetwijfeld voor heel wat… muisklikken. En was dat nu net niet waar Van Reybrouck tegen fulmineert in zijn column?

Dubbele bodems worden steeds dieper… die indruk kreeg ik toen ik maandag 2 februari naar Phara op Canvas zat te kijken en meer bepaald naar de discussie tussen Stijn Meuris en Claude Marinower naar aanleiding van het item Gesproken dagblad in het populaire programma Man bijt Hond. Ik heb het item Joden weer wat boos inmiddels herhaalde malen bekeken. In tegenstelling tot de meerderheid van de kijkers (en ook niet-kijkers die er zich inmiddels een mening over hebben gevormd) kan ik wel begrip opbrengen voor Claude Marinowers verontwaardiging en minder voor de argumenten van Meuris, die blijkbaar de teksten schrijft voor het Gesproken dagblad. Hij zette de discussie aan de tafel bij Phara al snel op scherp – begrijpelijk wellicht voor een popartiest die het gewoon is de adrenaline flink op te pompen voor een optreden – door Claude Marinower meteen maar bij de keel te grijpen met zijn uitspraak dat het feit dat Joden geschokt en verontwaardigd zijn blijkbaar “genetisch ingebakken is in de Joodse gemeenschap”. Net als ik hapte Marinower zichtbaar even naar adem, maar hij zette Meuris meteen op zijn plaats. Toch werd hij gedurende de hele discussie in het defensief gedrongen door de vinnigheid waarmee Meuris zijn gelijk wilde bewijzen: Joden zijn voortdurend boos. En zo impliciet de boodschap meegaf dat ze daar helemaal geen reden toe hebben.

Wat Marinower en met hem wellicht ook de Joodse gemeenschap volgens mij dwars zit en willen aankaarten, en wat in de discussie steeds verder naar de achtergrond dreigt te verdwijnen, is dat zij het ‘gevoel’ beginnen te krijgen dat bepaalde sentimenten weer de kop opsteken en dat uitingen op het randje van antisemitisme steeds vaker worden toegedekt onder het mom van ‘een grap kunnen maken.’ Of een filmpje draaien in zwart-wit in de stijl van de jaren vijftig, al lijkt het net zo goed op de jaren dertig, met andere woorden voor WOII, om aan te tonen hoe irreëel het is dat die Joden tegenwoordig zo vaak ‘boos’ zijn, grappig is, moet iedereen voor zichzelf uitmaken. Maar ik kan de verontwaardiging die Claude Marinower en wellicht de hele Joodse gemeenschap voelt, begrijpen omdat het filmpje een gemeenschap portretteert aan de hand van overduidelijke clichés. “Een letterlijke overdrijving, overduidelijk inderdaad…” roept Stijn Meuris. “De kwadratuur van de overdrijving,” noemt hij het zelfs. En om te bewijzen dat het programma niet alleen de Joden op de korrel neemt, haalt hij er voorbeelden bij van andere gemeenschappen die een soortgelijke behandeling kregen in het Gesproken dagblad: zwarten, Turken en ook… Limburgers. “Ik weet wat dat betekent”, verzekert de in bronsgroen eikenhout geboren Meuris zijn gesprekspartner, want kritiek kun je het beste van de tafel vegen met een ironische kwinkslag.

Hoe sterk is de rekker van de ironie? Meuris heeft het in het gesprek bij Phara over de “Kwadratuur van de overdrijving” en beweert meteen maar in naam van het publiek van Man bijt hond dat al die kijkers die vierdubbele ironie wel begrijpen. Het ligt er vingerdik bovenop dat dit “om te lachen” is, toch? En wie dat niet ziet, legt programmamakers beperkingen op: “Wij moeten dit nog wel kunnen doen!” roept hij uit alsof de censuur al klaar staat om hem en de programmamakers van alle satirische programma’s in de boeien te slaan. Terwijl het toch net andersom is: er is geen restrictie meer op wat bruikbaar is om een lach te genereren. En als iemand zich daardoor verontwaardigd, geschokt of gekwetst voelt. Tans pis. In deze tijden moet je maar leren een dik vel te kweken.

Bij al de argumenten die ik Meuris hoor debiteren moet ik denken aan wat Van Kooten en De Bie, die voortreffelijke chroniqueurs van het wekelijkse nieuws, iets wat Man bijt Hond blijkbaar ook betracht in de reeks Gesproken dagblad, is overkomen begin jaren Tachtig in Nederland: ze lanceerden de fictieve Tegenpartij – oerhollandse gladde jongens die de politiek in gingen met populistische slogans – en werden tot hun eigen ontzetting prompt in de armen gesloten door een groot deel van de Nederlandse bevolking, hoe abject hun simpele politieke leuzen ook waren. Het ging zo ver dat indien de partij toen bij de verkiezingen was opgekomen, ze ongetwijfeld heel wat zetels had behaald. Van Kooten en De Bie hadden de wijsheid om de twee fictieve partijleden Jacobse en Van Es een niet bepaald zachte dood te laten sterven, omdat ze begrepen dat hun ‘kwadratuur van de overdrijving’ niet begrepen werd, integendeel, dat ze zó pal op de tijdsgeest zaten, dat hun satire heel erg pijnlijk werd. De rekker van hun ironie was helaas geknapt.

Lang geleden werkte ik een tijdlang bij een toneelgezelschap. In die barre tijden werd een mannelijke Belg nog verplicht een legerdienst te vervullen. Ook al stond toen het bodemloze biervat Pieter De Crem nog niet achter de tapkraan van het leger zingend de glazen te vullen, toch gruwde ik bij de gedachte in dienst te moeten gaan. Ik had wat toen zo mooi ‘gewetensbezwaren’ heette. Een gebroken geweertje op de revers van mijn afgesleten jeansjasje getuigde van mijn doorgedreven pacifisme. Dus werd het burgerdienst.

Voor dat idealisme werd toentertijd een mannelijke, legerrijpe Belg gestraft. Dubbele diensttijd, met minder kwam je niet weg. En verplicht dienstdoen in de sociale of culturele sector. Met andere woorden nuttig werk verrichten in plaats van elke avond in de kantine de slecht getapte glazen van de Pieter De Crem van dienst te moeten leegdrinken, terwijl je naar zijn vals gecroonde Strangers-liedjes stond te luisteren. Ik heb er nu nog altijd geen spijt van.

Ik zocht het in de culturele sector en het theater dat bereid was mij mijn vervangende dienst te laten doen werd geleid door een actrice. Het was een keiharde tante, gepokt en gemazeld in de theaterwereld, maar ik mocht haar wel. Ook al draaide ik soms zoveel uren dat ik rechtop stond te slapen terwijl ik tijdens een voorstelling achter het lichtorgel stond. Toch heb ik nooit een lichtstand gemist. Die actrice had een gevleugelde uitspraak waar ik plotseling moet aan denken nu ik lees dat Omega Pharma zijn zogenaamde gsm-chip weer uit de winkels haalt. “Hoe ze over je spreken doet er niet toe, ALS ze maar over je spreken.” Onbegrijpelijk vind ik het hoe ongelooflijk veel media-aandacht Marc Coecke wist te genereren voor de introducering van de E-Waves Phone Chip. En hoe weinig er nu wellicht over deze toch wel erg snelle terugtrekking zal worden bericht. De man had acteur moeten worden.

Vrienden planden onlangs een midweekse trip naar Parijs. Met de Thalys raas je tegenwoordig als een lichtstreep naar de lichtstad. Reizigers worden op deze Train à Grande Vitesse ook steeds meer in de watten gelegd. Zo biedt de supersnelle trein sinds kort ook supersnel internet. Voor al die reizigers die continu met het internet verbonden willen zijn opent deze nieuwe dienst heel wat perspectieven. Ze kunnen immers tijdens de heenreis nog informatie opzoeken over de allerlaatste tentoonstellingen, leuke adresjes scoren of zich vermaken met alles wat het internet aan entertainment te bieden heeft. En wie voor zaken naar Parijs moet, kan gewoon aan het werk gaan.

Ik vermoed dat ze bij Thalys bij het implementeren van draadloos internet ook nog een verborgen agenda in gedachten hadden, namelijk internettoegang als zoethoudertje bij mogelijke vertragingen. Want hoe plezierig het midweekse verblijf van mijn vrienden in de lichtstad ook was, hun terugreis werd een ware calvarietocht. We hadden afgesproken dat ik hen aan het Centraal Station in Antwerpen zou oppikken. Niet bedacht op enige vertraging – de Thalys website meldt immers een stiptheid van 93.56% voor de afgelopen 12 maanden – zorgde ik dat ik op het afgesproken aankomstuur in de stationshal stond. Maar van de Thalys geen spoor. Toen ik mijn vrienden op hun gsm belde, bleek dat ze nog steeds in het station in Parijs stonden. Al twee uur lang. Met niet meer informatie dan dat de vertraging van onbepaalde duur was.

Mijn vrienden zijn heel normale mensen: ze slepen geen laptop mee op reis en bezitten ook geen smartphone met de allerlaatste communicatiesnufjes. Ze konden dus niet even controleren via het ThalysNet portaal wat de reden was voor de vertraging. Ze vroegen mij of ik niet wilde informeren waarom die supersnelle trein nu al twee uur stilstond. De onderstationschef in Antwerpen Centraal was zo vriendelijk wat schermpjes open te klikken en wist me te vertellen dat er een technisch mankement was. Net toen ik mijn vrienden belde met dit nieuws, kregen zij de ware reden voor de vertraging te horen: er was geen machinist voor handen. Kunt u zich dat voorstellen: een hogesnelheidstrein volgestouwd met de allerlaatste high-tech die staat te blinken op de sporen, maar niemand om op de startknop te drukken? Was de machinist het wachten op een reserveonderdeel beu of zat zijn shift er gewoonweg op? Wie zal het zeggen. In ieder geval duurde het nog een tijdje vooraleer een vervanger opdook.

Mijn vrienden vragen zich sindsdien af of Thalys die zware investering voor dat supersnelle internet niet beter aan extra personeel had besteed, want ze raakten die dag slechts tot in Brussel. Daar mochten ze overstappen op een boemeltje naar Berchem waar ze nog op zoek konden naar een taxi die hen ver na middernacht thuis voor de deur afzette. Parijs-Antwerpen in een uur of zeven, dat presteerde volgens mij ook de stoomtrein een eeuw of wat geleden. Maar die had natuurlijk geen supersnel internet aan boord…

Het is de Week van de Goeiedag (van 5 tot en met 9 mei). Ik hoor het ’s morgens op de radio en denk spontaan: eindelijk, eindelijk hebben we een oplossing voor dat gemeenschappenverscheurend Belgische probleem Brussel-Halle-Vilvoorde. Ik zie Vlamingen in hun fermettes naar hun tuinhuisjes, garages, kelders en zolders spurten en de inboedel daar onderste boven halen op zoek naar dat ene wapen waar ze ooit echt een veldslag mee hebbben gewonnen: de goeiedag. Ik hoor ze tegen vrouw en kinderen hun strijdkreet oefenen terwijl ze maliënkolder omgorden en een helm op hun schedel plaatsen: “Schild en vriend!” – dat die Walen die spreuk nu eindelijk maar eens op zijn Vlaams leren uitspreken, want anders… En ik zie ze zwaaien met hun goeiedag, terwijl ze met zelfverzekerde tred de deur uitstappen op weg naar … Maar nee, ik vergis me. Want ’s middags zie ik een advertentie in De Morgen en deze campagne, een initiatief van Boodschap zonder Naam, draait niet om B-H-V dat vandaag volgens alle Vlaamse partijen gestemd zou worden, maar om heel iets anders.

Ik zie namelijk een persoon die wat lijkt op een oude Belg – zij het zonder maliënkolder en helm – in een vuurrode Porsche decapotable zitten terwijl hij breed glimlachend een arm opsteekt naar een imaginaire fotograaf die de Posche wel heel breed in beeld neemt. Boven die protserige wagen galmt het: “Zeg goeiedag en win € 25.000″. Daar wordt je toch even stil van.

Als je wat beter naar de advertentie kijkt, zie je dat die dure Porsche voor de “Potenblokken” op het Kiel in Antwerpen staat. Toevallig woon ik in de buurt van die sociale woonblokken, een ontwerp van de Belgische architect Renaat Braem, die op dit moment nog naarstig worden gerenoveerd omdat ze al jaren niet meer voldoen aan het elementairste leefcomfort. Wat moeten die mensen denken van deze campagnefoto: dat ze als sociaal wonenden nooit geleerd hebben om goeiedag te zeggen tegen andere mensen, dat ze met andere woorden al jaren verzuurd zijn en dat ze eindelijk maar eens moeten leren om wat vriendelijker te zijn voor vriend en – nou, ja, zolang het geen Walen zijn – vijand? En als ze dat, hoe onspontaan ook, de hele dag lopen te doen, dat ze dan een kans maken op € 25.000 waarmee ze dan – zo lijkt deze advertentie hen duidelijk te maken – meteen een Porsche decapotable kunnen kopen van waaruit ze dan wel breed glimlachend en heel spontaan goeiedag moeten schreeuwen naar iedereen die ze voorbijrijden?

Waarom, vraag ik me af, toont deze campagne eigenlijk geen foto van een Porsche-eigenaar die met fris geschoren kaken en met een dure merkzonnebril op zijn door plastische chirurgie gecorrigeerde neus voor een zebrapad staat te wachten, terwijl hij breed glimlachend zijn hand opsteekt als een paar voetgangers – het liefst uit de Potenblokken van het Kiel – de weg oversteken?

Maar kijk, ik word op mijn wenken bediend, want als ik de website van Boodschap zonder Naam bezoek krijg ik een filmpje te zien waarin ene Jean-Pierre Van Rossem, die we allemaal associëren met dure merkwagens, te voet door enkele straten wandelt – waar is de tijd dat hij om zich te verplaatsen kon kiezen uit een hele vloot Ferrari’s? – terwijl hij mensen een goeiedag toeblaft. Een beter woord is er niet voor. Dat lijkt me toch wel het laatste waar je al wandelend op zit te wachten. Eerlijk, ik begrijp mensen die tijdens zo’n week naar hun kelder of zolder spurten om die goeie oude goeiedag boven te halen.

Nadat Google België al gesplitst had (zie dit bericht), overweegt nu ook de fabrikant van Monopoly om drie verschillende versies uit te brengen van het bekende bordspel: een Vlaamse, een Waalse en een tweetalige editie voor de Brusselse markt. De speelgoedfabrikant Hasbro was aanvankelijk van plan om via een nationale opiniepeiling de Belgen te vragen om hun voorkeur uit te spreken voor steden die ze graag op het nieuwe spelbord van Monopoly zouden zien verschijnen. Maar nu de meeste partijen niet meer rond een onderhandelingstafel te krijgen zijn om het land België aan een regering te helpen, besliste Hasbro om de nationale enquête maar af te blazen. De fabrikant vreest immers dat een dergelijke peiling wel erg ‘regionaal’ gekleurde resultaten zou opleveren in het huidige klimaat. Misschien een idee voor verkenner Van Rompuy: zet alle onderhandelaars rond een oudere ‘Belgische’ versie van het Monopoly spel en laat ze het met de dobbelstenen uitvechten. Hasbro omschrijft het spel immers als volgt: “MONOPOLY is het spel waarbij onroerend goed zo gunstig mogelijk gekocht, gehuurd of verkocht moet worden, zodat het bezit van de spelers toeneemt – degene die het rijkst is, wordt uiteindelijk de winnaar.” Mooie samenvatting van één van de zware hangijzers van de federale onderhandelingen, toch?

“Hé, papa, is het waar dat gij een interview gaat geven op KetNet?” 

“Ja, jongen.” 

“Keineig! Maar ge gaat toch niet over de problemen in België praten, hé?” 

“Waarom niet?” 

“De kijkertjes gaat zich vervelen, pa. Hoe komt het eigenlijk dat ge nog altijd geen baas zijt van het land? Ge hebt toch de verkiezingen gewonnen.”

“Jongen, ik heb je dat al een paar keren uitgelegd! Maar ge lijkt soms nog dommer dan onze geit. Het ligt aan de Walen!” 

“Aan onze bompa en zijn familie?” 

“Maar nee, jongen. Die weten wat de Vlamingen willen, die luisteren tenminste wel naar mij. Het zijn al de andere Franstaligen die mij niet begrijpen en problemen maken.” 

“Wat voor problemen?” 

“Ze zijn gewoon kwaad dat ik de Brabançonne niet kan zingen in het Frans!”

Op de website van de krant Het Laatste Nieuws verscheen het volgende bericht: “De stad Halle gaat de plaatsing van tweetalige signalisatie- en verkeersborden op het openbaar domein door particulieren, aannemers en nutsmaatschappijen bestraffen met een administratieve geldboete van maximum 250 euro. Het college heeft een voorstel in die zin op de agenda van de gemeenteraad van 11 september geplaatst.“

De website van de stad Halle biedt de mogelijkheid om op trefwoorden te zoeken. Als je het woord Verkeersborden ingeeft, krijg je het volgende scherm te zien:

Niet alleen de plaatsing van tweetalige verkeersborden zal blijkbaar verboden worden door de stad Halle, ze hebben het woord meteen ook maar geschrapt van hun website. Ook het woord Klachten geeft dezelfde foutpagina, je zult dus persoonlijk naar het stadhuis moeten als je het niet eens bent met de boete.

Maar liefst twee ambtenaren heeft de stad Halle aangesteld om bij overtredingen administratieve sancties op te leggen. Wie na het eerste verzoek van de politie het bord niet verwijdert, heeft de sanctie aan zijn broek. Het college verantwoordt het voorstel door te verwijzen naar het Agentschap Binnenlands Bestuur en de Vaste commissie Taaltoezicht die dergelijke bewegwijzeringsborden beschouwt als berichten en mededelingen voor het publiek. In een stad als Halle kunnen die daarom enkel in het Nederlands geplaatst worden.