Boekpresentatie Arnon Grunberg is camouflage

Wees er maar van overtuigd dat het helemaal geen toeval is dat de Nederlandse schrijver Arnon Grunberg zijn nieuwste boek zal presenteren in Eupen of all places. Voor alle duidelijkheid: Eupen ligt in het Duitstalige gedeelte van België – de zogenaamde Oostkantons met naast Eupen ook nog Malmedy en Sankt-Vith – en dat gedeelte van het land wordt een jaar na de verkiezingen in de figuur van Karl-Heinz Lambertz eindelijk ook eens uitgenodigd om te proberen de driedubbele gordiaanse knoop waarin ons land sedert meer dan een jaar wordt doodgeknepen te ontwarren – of is het met Brussel erbij een vierdubbele knoop?

Het zal Arnon Grunberg hoogst en waarschijnlijk Eupense everzwijnworst wezen wie ditmaal de onderhandelingen mogen leiden, want na missies in Afghanistan en Irak zal de schrijver nu eigenhandig het Belgische probleem niet alleen op de wereldkaart zetten, maar de politieke leiders van ons land – uiteraard allemaal fanatieke leesbeesten – door zijn keuze voor deze unieke locatie zo gigantisch laten schrikken dat de politieke impasse met één simpele verklaring van Yves Leterme gladgestreken, uitgeklaard en opgelost zal worden.

Volgens Grunbergs uitgever Oscar van Gelderen kiest de populaire schrijver voor een boekpresentatie in Eupen omdat hij het wel een – het blijven natuurlijk Nederlanders – “leuk” plaatsje vindt. De reden voor deze opmerkelijke locatie is dat de schrijver – die grossiert in literaire prijzen – gebrouilleerd is geraakt met het openbare Nederlandse literaire leven en meteen maar een cordon sanitaire rondom de Nederlandse literatuur heeft afgeroepen. Bij de uitreiking van de AKO Literatuurprijs 2007 weigerde de eveneens genomineerde schrijver en latere winnaar A. F. Th. van der Heijden om dezelfde ruimte te delen met Arnon Grunberg nadat de polemiek tussen beiden volgens van der Heijden ontaard was in een scheldpartij, waarop hij murw geslagen en totaal ontdaan reageerde: “Door mijn gezin in zijn filippica’s te betrekken, overschrijdt Grunberg een grens, waar voorbij ik hem niet wens te volgen. Met literaire polemiek heeft zulke reutelende gierspuiterij niets te maken – wel alles met epistolaire huisvredebreuk van de meest achterbakse soort.” Grunberg liet daarop droogweg weten “nooit meer aanwezig te zullen zijn tijdens literaire activiteiten in Nederland”.

Maar wie Grunberg een beetje volgt, weet wel beter. De boekvoorstelling in Eupen van zijn nieuwste roman Onze Oom kadert in een ingenieus strategisch plan dat de Hollandse spruitjeslucht ver en ver achter zich laat. In die optiek is het trouwens interessant om de boeken van Van der Heijden en Grunberg naast elkaar te leggen: verre van Van der Heijden te betichten van het verspreiden van spruitjeslucht met zijn immer uitdijende oeuvre – al blijven sommige delen van de cyclus De tandeloze tijd daar toch niet altijd ver vandaan – verglijdt hij in zijn laatste vuistdikke roman Het schervengericht, die zich weliswaar niet in Nederland maar grotendeels in Amerika afspeelt, naar een plot die uiteindelijk erg huis clos is en zich dus evengoed in Nederland had kunnen afspelen, terwijl Grunberg in zijn boeken en in die van zijn alterego Marek van der Jagt vaak rondzwermt in een wereld die geen grenzen lijkt te kennen, ja, zelfs te klein is voor zijn enorme literaire talent.

Dat internationale karakter lijkt hij steeds meer in de verf te willen zetten alsof hij het statuut van schrijver wil overstijgen. Hij zoekt nadrukkelijk zijn plaats in een traditie van schrijvers die ook buiten de literatuur traden om hun mening te verkondigden, denken we maar aan Zola met J’accuse, de Duitse traditie van schrijvers die zich mengen in het politieke debat, Latijns-Amerikanen als Vargas Llosa, die zelfs presidentiële ambities had, of dichter bij huis Tom Lanoye.

Grunberg nestelt zich steeds nadrukkelijker in hun spoor en lijkt dat nog te willen uitdiepen. Hij heeft Nederland al een hele tijd geleden geruild voor de wereldstad New York en blogt ook in de internationale voertaal, het Engels. Zijn boekpresentatie vindt dan ook niet in Eupen plaats omdat hij de Nederlandse literatuur de rug wil toekeren en een zelfgeschapen cordon sanitaire wil proclameren, maar omdat hij begaan is met de wereld, met alle landen in nood en met name de politieke vuurhaarden op alle continenten. Reist hij immers niet de wereld rond? Gaat hij niet ‘embedded’ in gevaarlijke landen als Afghanistan en Irak? Bezocht hij niet de omstreden VS-gevangenis Guantanamo Bay? Wat in Eupen aan de orde is, is niet meer of minder dan een eerste verkenning: Arnon Grunberg wil de Duitstalige gemeenschap van België een hart onder de riem steken, die minderheid laten weten dat hij paraat staat om hen te steunen in deze kommervolle tijden nu België dreigt te imploderen, net zoals hij dat in verre landen als Afghanistan en Irak heeft gedaan.

Het is uiteraard in een glazen wereldbol kijken, maar in zijn speech tijdens de boekpresentatie van Onze oom zal Arnon Grunberg ongetwijfeld aankondigen dat hij ook in ons land ‘embedded’ zal gaan op het moment dat de Belgische federale Minister van Defensie Pieter De Crem, nadat diens missie in Afghanistan een fiasco blijkt te worden, zijn pijlen op België zal richten en met zijn naar adem doen happende spruitjeslucht het hele Belgische volk dreigt uit te roeien. Het kan dan ook geen toeval zijn dat Onze Oom gaat over de lotgevallen van een majoor in een land dat verscheurd wordt door politieke onlusten. Een vrijgegeven citaat uit het nieuwste boek van Arnold Grunberg luidt:

‘Een militair moet eerst de oorlog thuis winnen; dan pas kan hij hem op straat, in de stegen, in de steden, in de bergen winnen.’

Eenmaal de boekpresentatie in Eupen achter de rug – die ongetwijfeld zal worden opgeluisterd door politieke coryfeeën, al zal minister De Crem zich vermoedelijk excuseren omdat hij de troepen in Afghanistan weer eens moet inspecteren – zal Arnon Grunberg in zijn al welgevulde vuist kunnen lachen: hij heeft immers weer meer dan stof genoeg voor een nieuwe vuistdikke roman. En misschien zelfs voor een cyclus, zoals zijn goede vriend A. F. Th. van der Heijden die schrijft…