Drempels zijn nog maar een recent fenomeen. Dan heb ik het niet alleen over verkeersdrempels. Ook de kiesdrempel is nog niet zo lang in voege. Terwijl in België de laatste jaren op elk stukje asfalt dat ook maar een beetje op een weg leek verkeersdrempels werden aangelegd voor meer veiligheid, en er bij openbare gebouwen massa’s drempels werden aangepast zodat ze ook toegankelijk werden voor minder-validen of oudenvandagen, werd er in de politiek een totaal tegengestelde beweging ingezet met de kiesdrempel. Het was de eerste Paarse regering onder Guy Verhofstadt die deze drempel van 5% invoerde. Door de wet op de partijfinanciering, die beginnende partijen alle of bijna alle fondsenwerving ontzegt, betekende dit zo goed als de doodsteek voor kleine en nieuwe partijen.
In De Morgen van vandaag een artikel met als titel “Kleine partijen verzuipen in kanselierscampagne”. Die kop is op zijn minst cort door de bocht. Want het doodzwijgen van de kleine partijen in de media heeft weinig of niets te maken met de toch – laten we wel wezen – duidelijk door de media bepaalde inzet van deze verkiezing, namelijk: wie wordt Eerste Minister van dit land?
Kiesdrempel = mediadrempel, daar komt het toch op neer. Het is voor televisie, radio en ook kranten toch zoveel boeiender – lees: interessanter voor de kijkcijfers – om er kanseliersverkiezingen van te maken. Politiek volgt in deze gewoon het stramien van de recente tv-programmering: eigenlijk zijn deze verkiezingen niets anders dan de volgende Idool- en, vult u zelf maar in , … -show.
En politici begrijpen dat ten volle. Hoe verklaar je het anders dat Johan Vande Lanotte – tot voor kort toch een stuurse professor die bij het ontbijt, de lunch én het diner enkel dossiers vreet – plotseling in een debat met de drie tenoren het meeste glimlachen op zijn gezicht mag plakken (het feit al dat de omproepen dit soort statistieken beginnen bij te houden zegt alles over hun ware interesse in het echte debat).
Nee, onze nieuwe democratie met de kiesdrempel die Paars invoerde, wordt een zeer saaie democratie. Toch is een nieuwe partij oprichten in België niet eens zo moeilijk. Dat bewijst bijvoorbeeld Knack journalist Stijn Tormans, die op 10 juni kandidaat is met de partij Stijn. Niet dat hij verkozen wil worden. Het is een journalistiek experiment. Stijn Torman kreeg het idee naar aanleiding van Yves Leterme’s gedraal rond het lijsttrekkerschap, waarop Johan Vande Lanotte zou gereageerd hebben met de boutade dat iedereen het recht heeft om kandidaat te zijn. De journalist van Knack voelde zich aangesproken en zocht het uit. Het bleek poepsimpel: “Je downloadt een papier op internet en je verzamelt twee handtekeningen van senatoren of 5.000 handtekeningen van gewone mensen.” Wouter Beke en Lionel Vandenberghe waren zo vriendelijk Stijn de nodige handtekeningen te bezorgen.
Maar een partij oprichten mag dan al eenvoudig zijn, vind maar eens kiezers die bereid zijn op je te stemmen. Partijen als Open VLD, CD&V en sp.a struinen nog wel geheel in de verkiezingstraditie de Vlaamse markten af, ze doen dit steeds vaker met lange tanden, omdat ze weten dat het nog weinig impact heeft. Integendeel ze gaan als een goede sportploeg in afzondering de uren voor het tv-debat, omdat ze weten dat daar de echte punten worden gescoord.
Kleinere partijen zoals het PVDA – ook al met een + tegenwoordig – komen totaal niet aan bod in de media, al hebben ze bijvoorbeeld wel gescoord met het kiwimodel in het parlement. Dirk Van Duppen maakt zich geen illusies: “Zeg nooit nooit, maar de kiesdrempel halen wordt heel moeilijk.” En hij maakt een wel zeer terechte opmerking over Groen!, die tijdens de eerste Paarse regering zonder morren de kiesdrempel goedkeurde: “Als de kiesdrempel vroeger al had bestaan, was Groen! nooit in het parlement geraakt.”
En dan is er nog Jean-Marie Dedecker die met zijn eigen partij Lijst Dedecker nauwelijks aan bod komt in de media, daar waar hij in het verleden niet weg te branden was van het scherm. Zijn goede “vriend” Bart De Wever daarentegen lijkt zijn rol bij de media met veel verve te hebben overgenomen. Het is nog maar zeer de vraag of het N-VA als zelfstandige partij de kiesdrempel zou halen, maar toch slaagt dit ‘voormalig’ ijskonijn erin zijn kop bijna dagelijks in de kranten gedrukt te krijgen en zijn Vlaams gat in een debatstoel op tv of radio. Vandaag in De Morgen: Bart De Wever op pagina 3, Jean-Marie Dedecker op pagina 5 en met een hoofding in veel kleinere punt. Dedecker moet het met lede ogen aanzien en de man lijkt wel wat murw geslagen: “Als ik er met Lijst Dedecker niet in slaag de kiesdrempel te halen, denk ik niet dat het ooit nog iemand zal lukken.” Dat antwoordt hij op de vraag: “Is er in het huidige kiesstelsel nog een toekomst voor kleine formaties?” Hij mag dan wel zuur reageren op de ‘mediaboycot’ waarvan hij de dupe is geworden, de politicus, die tot voor kort zo intensief de media wist te bespelen, heeft hier wel een punt: de democratie die struikelt over de kiesdrempel.
